چند الگوی بسیار جالب دیده میشود که میتواند برای تحلیل آینده این صنعت در شرایط بحران بسیار آموزنده باشد.
۱. کاهش ناگهانی نیروی کار صنعتی
با آغاز جنگ، بخش بزرگی از نیروی کار مرد اوکراین به دلیل بسیج نظامی وارد ارتش شد. طبق آمارهای بازار کار اوکراین در سالهای ۲۰۲۲ و ۲۰۲۳، در برخی صنایع تولیدی بین ۲۰ تا ۳۰ درصد نیروی کار مرد از چرخه تولید خارج شد.
در صنایع کاغذ و بستهبندی نیز کارخانهها با کمبود اپراتورهای خطوط تولید، تعمیرکاران مکانیک و تکنسینهای برق مواجه شدند.
برای جبران این کمبود چند اقدام انجام شد:
افزایش استفاده از نیروی کار زنان
استخدام کارگران مسنتر یا بازنشسته
آموزش سریع نیروهای تازهکار برای کار با ماشینآلات
در برخی کارخانههای تولید تیشو و بستهبندی، سهم زنان در خطوط تولید به طور قابل توجهی افزایش یافت.
۲. مهاجرت نیروی کار و جابجایی کارخانهها
یکی از مهمترین پیامدهای جنگ اوکراین مهاجرت میلیونی جمعیت بود. بسیاری از نیروهای متخصص به کشورهای اروپایی مانند لهستان، آلمان و چک مهاجرت کردند. این موضوع باعث شد کارخانههای صنایع سلولزی در برخی مناطق با کمبود شدید نیروی متخصص مواجه شوند.
در نتیجه برخی شرکتها:
خطوط تولید را به مناطق غربی اوکراین منتقل کردند
یا بخشی از تولید را به کشورهای همسایه انتقال دادند
این جابجاییها باعث شد بازار کار صنعتی در مناطق امنتر دوباره شکل بگیرد.
۳. افزایش فشار کاری در کارخانههای فعال
با وجود جنگ، تقاضا برای محصولات سلولزی نه تنها کاهش پیدا نکرد بلکه در برخی بخشها افزایش یافت. مهمترین دلایل:
نیاز به محصولات بهداشتی
افزایش مصرف بستهبندی برای مواد غذایی و کمکهای بشردوستانه
رشد مصرف دستمال و تیشو در شرایط اضطراری
در نتیجه کارخانههایی که فعال باقی مانده بودند مجبور شدند:
شیفتهای کاری طولانیتر اجرا کنند
خطوط تولید را ۲۴ ساعته فعال نگه دارند
بهرهوری نیروی کار را افزایش دهند
۴. اهمیت نیروی کار چندمهارته
یکی از درسهای مهم جنگ اوکراین این بود که کارخانههایی که نیروی کار چندمهارته داشتند، بسیار پایدارتر عمل کردند.
بهعنوان مثال:
اپراتورهایی که همزمان توانایی کار با چند دستگاه را داشتند
تکنسینهایی که هم برق صنعتی و هم مکانیک را میدانستند
مدیران تولیدی که در مدیریت بحران تجربه داشتند
این نوع نیروی انسانی کمک کرد کارخانهها با تعداد کمتر کارکنان همچنان تولید را حفظ کنند.
۵. تغییر ساختار استخدام در دوره پساجنگ
از سال ۲۰۲۳ به بعد که اقتصاد اوکراین به تدریج در برخی مناطق تثبیت شد، شرکتهای صنعتی شروع به بازسازی نیروی کار کردند. اما یک تغییر مهم رخ داد:
شرکتها به جای افزایش ساده تعداد کارگران، بیشتر به سمت موارد زیر رفتند:
اتوماسیون خطوط تولید
سرمایهگذاری در ماشینآلات با نیاز کمتر به اپراتور
جذب نیروهای فنی و مهندسی ماهر
در واقع جنگ باعث شد بسیاری از صنایع اوکراین به سمت صنعتیسازی پیشرفتهتر حرکت کنند.
۶. نقش صنایع بستهبندی کاغذی در اقتصاد جنگی
در طول جنگ اوکراین، صنایع بستهبندی کاغذی اهمیت استراتژیک پیدا کردند. زیرا:
ارسال کمکهای انسانی
بستهبندی مواد غذایی
لجستیک نظامی
همگی نیازمند کارتن و بستهبندی کاغذی بودند.
به همین دلیل دولت اوکراین برخی کارخانههای تولید کاغذ و بستهبندی را در دسته صنایع حیاتی قرار داد و تلاش کرد نیروی کار آنها را حفظ کند.
جمعبندی تحلیلی
تجربه جنگ اوکراین نشان میدهد که صنعت سلولزی در شرایط جنگی با سه تغییر اصلی در حوزه نیروی کار مواجه میشود:
کاهش دسترسی به نیروی کار مرد و متخصص
افزایش سهم زنان و نیروهای چندمهارته در تولید
حرکت سریعتر به سمت اتوماسیون و فناوری
در عین حال این صنعت به دلیل ارتباط مستقیم با بهداشت عمومی و زنجیره تأمین مواد غذایی معمولاً جزو صنایعی است که دولتها تلاش میکنند در هر شرایطی فعال باقی بماند.