سرویس فرهنگ و نشر خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا)، سیدامیر حسینی، کارشناس حوزه کاغذ و مدیر سایت اطلاعرسانی صنایع سلولزی ایران: صنعت کاغذ یکی از صنایع مادر و زیربنایی در اقتصاد کشور است. جنگ و پیامدهای آن باعث تخریب گسترده زیرساختها، اختلال در زنجیره تأمین، کاهش ظرفیت تولید و وابستگی بیشتر به واردات شده است. مطلب پیش رو با هدف ارائه یک نقشهراه عملیاتی برای بازسازی، توسعه و ارتقای صنعت کاغذ ایران طی پنج سال آینده نوشته شده است.
اهداف کلان پنجساله
• احیای سریع ظرفیت تولید و جلوگیری از کمبود کاغذ
• کاهش وابستگی به خمیر و قطعات وارداتی
• توسعه تولید کاغذهای بستهبندی، بهداشتی و تحریر
• ایجاد زنجیره پایدار تأمین الیاف داخلی بر پایه بازیافت و الیاف غیرچوبی
• افزایش بهرهوری، بهینهسازی مصرف آب و انرژی
• توسعه صادرات به کشورهای همسایه
• حرکت به سمت پایداری، اقتصاد چرخشی و محصولات سبز
نقشهراه پنجساله توسعه صنعت کاغذ ایران در دوره پساجنگ
برنامه عملیاتی پنجساله
سال ۱: تثبیت و احیا
هدف: راهاندازی ظرفیتها، تأمین مواد اولیه و رفع بحران عرضه
اقدامات اجرایی:
ارزیابی خسارات و تعمیر فوری تجهیزات حیاتی
راهاندازی خطوط خسارت دیده تولید کاغذهای ضروری (بستهبندی و تیشو)
ایجاد شبکه ملی جمعآوری ضایعات در ۵ کلانشهر
تأمین کوتاهمدت خمیر و قطعات از منابع مطمئن
ایجاد ستاد «احیای صنعت کاغذ» با مشارکت دولت و سندیکای تولید کنندگان کاغذ و مقوای ایران
سال ۲: بازسازی و بومیسازی
هدف: کاهش وابستگی خارجی و ارتقای توان تولید
اقدامات اجرایی:
بومیسازی قطعات کلیدی (فلت، وایر، رولها،........)
توسعه مراکز تفکیک و آمادهسازی ضایعات کاغذ
گسترش تولید الیاف غیرچوبی (باگاس، کاه)
نوسازی خطوط تولید با فناوری کممصرف
شاخصها: کاهش 20 درصدی وابستگی به واردات، افزایش کیفیت محصولات
سال ۳: توسعه ظرفیت و تنوع محصول
هدف: پاسخ به نیاز بازار به بستهبندی و بهداشت
اقدامات اجرایی:
افزایش کیفیت کاغذ های تولیدی Testliner و Fluting مبتنی بر فیبر بازیافتی
جایگزینی خطوط قدیمی Tissue با ماشین الات با مصرف انرژی پایین
آغاز عملیات ایجاد واحدهای خمیرسازی داخلی
تقویت R&D و آزمایشگاههای استانداردسازی
شاخصها: افزایش ظرفیت داخلی 30 درصد، رشد صادرات محدود
سال ۴: خودکفایی نسبی و هوشمندسازی
هدف: تبدیل صنعت به زنجیره پایدار و رقابتپذیر
اقدامات اجرایی:
بهرهبرداری کامل از واحدهای خمیرسازی داخلی
دیجیتالیسازی کارخانهها (IoT، مانیتورینگ هوشمند انرژی و توقف خط)
ایجاد بازار ملی الیاف و ضایعات
توسعه بستهبندیهای سبز و سبک
توسعه صادرات به عراق، افغانستان و آسیای میانه
شاخصها: خودکفایی 50 تا 70 درصدی در خمیر
سال ۵: تثبیت، صادرات و پایداری
هدف: تبدیل ایران به قطب منطقهای صنعت کاغذ
اقدامات اجرایی:
راهاندازی طرحهای چوب صنعتی با صنوبر سریعالرشد
تولید کاغذهای با ارزشافزوده بالا (کاغذهای تخصصی، بستهبندی مقاوم)
ایجاد مرکز ملی نوآوری کاغذ
استقرار استانداردهای زیستمحیطی و سیستمهای مدیریت سبز
تثبیت صادرات و توسعه برند مشترک ملی
شاخصها: صادرات پایدار، رقابتپذیری با ترکیه و هند، کاهش جدی واردات.
نیازهای سرمایهگذاری
• سرمایهگذاری در نوسازی خطوط (سال ۱–۲)
• ایجاد واحدهای خمیرسازی داخلی (سال ۳–۴)
• توسعه زنجیره بازیافت و مراکز Sorting (سال ۲–۳)
• چوب صنعتی و جنگلکاری صنوبر (سال ۴–۵)
• دیجیتالیسازی خطوط تولید (سال ۳–۴)
منافع اقتصادی و اجتماعی
• ایجاد ۱۰ تا ۱۵ هزار شغل مستقیم و غیرمستقیم
• جهش در صنعت بستهبندی و صادرات غیرنفتی
• کاهش مصرف آب و انرژی در صنعت
• افزایش پایداری محیطزیستی و اقتصاد چرخشی
پیشنهاد برای دولت
• مشوقهای مالیاتی برای نوسازی خطوط
• حمایت از پروژههای چوب صنعتی و باگاس
• تعرفه منطقی واردات کاغذ و خمیر
• تسهیلات تأمین مالی پروژههای خمیرسازی
• ایجاد بستر قانونی برای بازیافت سازمانیافته
جمعبندی
اجرای این نقشهراه پنجساله، صنعت کاغذ ایران را از مرحله آسیبپذیری و وابستگی به مرحله خودکفایی، صادرات و پایداری اقتصادی خواهد رساند، همچنین این طرح امکان مشارکت گسترده دولت، بخش خصوصی و سرمایهگذاران داخلی و خارجی را فراهم میسازد.